Astronomi objavili najveću mapu vasione, dostupnu svima na internetu

Naučnici koji rade sa instrumentom DESI (Dark Energy Spectroscopic Instrument) objavili su najveću trodimenzionalnu mapu vasione ikada napravljenu. Mapa ima 5,6 biliona piksela i sadrži oko četiri milijarde nebeskih objekata, a dostupna je besplatno na internetu svakome ko želi da je istražuje.

Instrument DESI, smješten na planini u Sonorskoj pustinji u Arizoni, pet je godina prikupljao podatke o kosmosu kako bi pomogao u rasvjetljavanju misterije tamne energije. Rezultat tog rada je najnovija verzija alata DESI Legacy Imaging Surveys, koji pokriva oko 75 odsto cijelog neba, bilježeći i vidljivu svjetlost i talasne dužine u bliskom infracrvenom spektru.

Dio neba koji nedostaje odnosi se na dublje predjele vasione zaklonjene zvijezdama, svemirskom prašinom i drugom materijom unutar naše galaksije, što predstavlja veliki izazov za astronomska istraživanja sa Zemlje. Kako je Mliječni put rasprostrt poput jajeta na oko, istraživači su 5.000 mehaničkih očiju instrumenta usmjerili iznad ili ispod ravni galaksije kako bi dobili jasnije snimke udaljenog svemira.

Iako je samo ovo istraživanje trajalo pet godina, ono se oslanja na još 13 godina prethodnog rada. U prikupljanju podataka učestvovalo je više od 160 naučnika, a do sada je objavljeno preko 1.800 naučnih radova koji se pozivaju na te podatke.

„To je danas dio same tkanine astronomskih istraživanja", izjavio je Dejvid Slegel, istraživač Lorens Berkli nacionalne laboratorije i kolider projekta Legacy Surveys, dodajući da naučnici koji danas rade sa astronomskim objektima obično prvo otvore ovaj alat da vide šta zapravo posmatraju.

Ranije ove godine tim DESI je objavio i drugu mapu, koja prikazuje udaljenosti 47 miliona galaksija i kvazara, rekonstruišući 11 milijardi godina kosmičke istorije i pružajući uvid u djelovanje tamne energije - sile za koju se smatra da je odgovorna za širenje vasione. Podaci iz prve tri godine DESI istraživanja, u kombinaciji sa posmatranjima supernovih i zračenjem koje je ostalo poslije Velikog praska, ukazuju da tamna energija možda nije konstantna sila, već da postepeno slabi tokom vremena.

Analiza podataka iz svih pet godina istraživanja trebalo bi da bude objavljena 2027. godine, što bi, prema očekivanjima naučnika, trebalo da pruži još jasniju sliku prošlosti i sadašnjosti vasione. Podaci će takođe služiti kao referentna tačka za druge kosmičke projekte, poput svemirskog teleskopa Nensi Grejs Roman koji je NASA nedavno lansirala, dok naučnici planiraju da opreme alate vještačke inteligencije za brzu analizu ogromne količine astronomskih podataka.

„Istraživanje našeg svemira uvijek počinje slikama noćnog neba", rekao je Arjun Dej, kodirektor projekta Legacy Surveys i astronom pri Nacionalnoj naučnoj fondaciji SAD. Dodao je da ovi podaci imaju ključni značaj za proučavanje širenja vasione i formiranja naše galaksije, ali i da nebo pripada svima, pa ovo istraživanje svakome pruža priliku da se divi njegovim ljepotama.