UN: Svijet će premašiti granicu od 1,5 stepeni globalnog zagrijavanja, ali postoji put nazad

Ujedinjene nacije su saopštile da je svijet izgubio šansu da spriječi prelazak preko granice od 1,5 stepeni Celzijusa globalnog zagrijavanja, ali su u izvještaju objavljenom u srijedu, 2. septembra 2026. godine, ponudile put kako da se temperatura kasnije vrati ispod te granice.

Prema izvještaju Programa Ujedinjenih nacija za životnu sredinu (UNEP), planeta se trenutno nalazi na oko 1,4 stepena iznad predindustrijskog nivoa, mjereno dvadesetogodišnjim prosjekom, i uskoro će premašiti prag od 1,5 stepeni dogovoren Pariskim sporazumom iz 2015. godine. Kako se navodi, taj prag će biti pređen „u narednih nekoliko godina" zbog nastavka sagorijevanja uglja, nafte i gasa.

Generalni sekretar UN Antonio Gutereš izjavio je da čovječanstvo „juri pored granice koja treba da spriječi klimatsku katastrofu". Prema najoptimističnijem scenariju iz izvještaja, zagrijavanje bi moglo da dostigne vrhunac od 1,8 stepeni sredinom vijeka ako zemlje sprovede ambiciozne klimatske ciljeve, dok bi po trenutnim politikama vlada temperatura do 2100. godine mogla porasti na 2,6 stepeni iznad predindustrijskog nivoa.

Umjesto da i dalje tvrde da se granica od 1,5 stepeni može održati, autori izvještaja predlažu strategiju takozvanog „prekoračenja" - period u kojem će temperatura porasti iznad praga, dostići vrhunac, a zatim postepeno opadati, u idealnom slučaju ispod 1,5 stepeni do kraja vijeka. To bi zahtijevalo prestanak korišćenja fosilnih goriva i razvoj tehnologija za uklanjanje ugljen-dioksida iz vazduha.

Izvršna direktorka UNEP-a Inger Andersen rekla je da cilj od 1,5 stepeni i dalje ostaje, ali da mu se sada mora prilaziti „drugačije, odozgo". Prema riječima klimatologa Ričarda Betsa sa Univerziteta u Egzeteru, jednog od autora izvještaja, svijet će morati da živi sa toplijom planetom decenijama, ali i dalje postoji prostor da se zagrijavanje ograniči.

Naučnici upozoravaju da svaki period odlaganja smanjenja emisija povećava vrhunac zagrijavanja - prema riječima klimatologa Đoerija Rogelja sa Imperijal koledža u Londonu, svakih pet godina kašnjenja dodaje najmanje desetinu stepena na vrhunac temperature. Klimatolog sa Univerziteta Viktorija Endru Viver, koji nije učestvovao u izradi izvještaja, ocijenio je da granica od 1,5 stepeni nije „magična klimatska litica" na kojoj je sve gotovo, već da svaka desetina stepena koja se izbjegne znači manju štetu.