Tri navike koje mogu odložiti demenciju za skoro 13 godina

Novo istraživanje pokazuje da osobe koje ne puše i nemaju dijabetes ni povišen krvni pritisak mogu provesti skoro 13 godina duže bez demencije u poređenju sa onima kod kojih su prisutna sva tri faktora rizika.

Istraživanje objavljeno u časopisu Neurology Open Access ukazuje da izbjegavanje ili blagovremeno regulisanje pomenutih faktora rizika između 46. i 70. godine života može biti povezano sa kasnijom pojavom demencije. Naučnici sa Njujorškog univerziteta (NYU Langone Health) analizirali su podatke iz dugogodišnjeg američkog istraživanja pod nazivom Atherosclerosis Risk in Communities, koje je počelo 1987. godine.

Analizom je bilo obuhvaćeno 12.409 osoba, koje su praćene u prosjeku nešto više od 26 godina. Tokom tog perioda demencija se razvila kod 3.008 osoba, dok je 5.238 osoba umrlo bez prethodno zabilježene demencije. Rezultati su pokazali da su osobe bez ijednog od tri pomenuta faktora rizika - pušenja, dijabetesa i povišenog krvnog pritiska - imale najmanji rizik od razvoja demencije, odnosno da je bolje zdravlje krvnih sudova u srednjim godinama povezano sa oko 12,6 dodatnih godina života bez demencije.

Doktor Dung Trinh, internista koji nije učestvovao u istraživanju, istakao je da povišen krvni pritisak, dijabetes i pušenje vremenom mogu oštetiti krvne sudove, podstaći zapaljenske procese i smanjiti otpornost mozga. Istraživači napominju da je riječ o opservacionom istraživanju, što znači da ne dokazuje da će izbjegavanje ova tri faktora sigurno donijeti tačno 13 dodatnih godina bez demencije - brojka je zasnovana na poređenju grupa sa i bez tih faktora.

Autori su primijetili i razlike među grupama ispitanika. Tamnoputi učesnici su u prosjeku ranije razvijali demenciju od bijelaca, a raniji razvoj bolesti zabilježen je i kod nosilaca varijante gena APOE-e4, poznate kao faktor povećanog rizika za kognitivno propadanje i Alchajmerovu bolest. Žene su u prosjeku živjele duže bez demencije od muškaraca, ali jedan od autora istraživanja, doktor Jozef Koreš, upozorava da to ne znači nužno da imaju manji rizik - zbog dužeg životnog vijeka njihov ukupni rizik od demencije tokom života bio je veći, oko 40 odsto, u poređenju sa oko 33 odsto kod muškaraca.

Prema stručnjacima, pored zdravlja krvnih sudova, na rizik od demencije mogu uticati i obrazovanje, mentalna aktivnost, sluh i vid, društveni kontakti i mentalno zdravlje. Lancetova komisija za prevenciju, intervencije i njegu kod demencije je 2024. godine izdvojila ukupno 14 faktora rizika na koje se može uticati, a koji zajedno mogu biti povezani sa znatnim udjelom slučajeva demencije.

Doktor Koreš posebno naglašava značaj ranog djelovanja i preporučuje da ljudi već u četrdesetim godinama znaju vrijednosti svog krvnog pritiska i HbA1c, pokazatelja prosječnog nivoa glukoze u krvi tokom prethodnih mjeseci. Prevencija demencije, ističu stručnjaci, ne bi trebalo da se svede na jednu zdravu naviku - korisnije je istovremeno voditi računa o zdravlju srca i krvnih sudova, kretanju, ishrani, snu, tjelesnoj težini, društvenim kontaktima i mentalnoj aktivnosti.