Svemirski teleskop Roman lansiran u potragu za egzoplanetama i tamnom materijom

Svemirski teleskop Nensi Grejs Roman lansiran je 30. avgusta u 7.26 časova po istočnom vremenu SAD sa lansirne rampe u Kenedijevom svemirskom centru na Floridi, nošen raketom Falkon Hevi kompanije SpejsIks. Opservatorija će narednih pet godina mapirati vasionu, proučavati njeno širenje i tragati za egzoplanetama.

Teleskop težak oko 8.100 kilograma i velik otprilike kao turistički autobus - 42 stope dužine i 14 stopa širine - dobio je ime po Nensi Grejs Roman, prvoj šefici astronomije NASA-e i prvoj ženi na toj rukovodećoj poziciji, koja je preminula 2018. godine. Zbog zalaganja za svemirske astronomske instrumente pedesetih i šezdesetih godina prošlog vijeka, često se naziva 'majkom Hablovog teleskopa'.

Nakon 16 godina planiranja i razvoja, Roman će tokom pet godina obaviti tri velika pregleda neba, iako je konstruisan da funkcioniše najmanje duplo duže. Glavni pregled će obuhvatiti oko osmine cijelog neba i prikupiti podatke o više od milijardu galaksija, sto ce naučnicima omogućiti da prate kako su se strukture vasione mijenjale tokom vremena.

Teleskop koristi takozvani Vajd Fild instrument - kameru od 300 megapiksela koja snima u infracrvenoj svjetlosti sa oštrinom sličnom Hablovoj, ali sa vidnim poljem najmanje 100 puta većim i brzinom posmatranja neba oko 1.000 puta većom od 36 godina starog Habla. Prema riječima Dzuli Meneri, višeg naučnog saradnika na projektu u NASA-inom centru Godard, mjesec dana posmatranja Mliječnog puta pomoću Romana odgovarao bi otprilike jednom vijeku rada Habla.

Drugi pregled, koji ce trajati oko šest mjeseci, ispitivace supernove i druge događaje promjenljive svjetlosti u Mliječnom putu, radi mjerenja sirenja vasione u prošlosti. Treci pregled, planiran da traje oko 15 mjeseci, usmjeriće se na gusto zbijene zvijezde u centru naše galaksije u potrazi za egzoplanetama. Teleskop ce takođe testirati koronograf - instrument koji blokira svjetlost zvijezda i otkriva slabu svjetlost odbijenu od pratećih planeta, posebno malih i hladnih onih blizu matične zvijezde.

Dominik Benford, naučnik zadužen za program Roman u sjedištu NASA-e, izjavio je neposredno nakon lansiranja da nikada nije mogao vjerovati da ce se ovaj trenutak zaista desiti. 'Napravili smo ga da bismo pružili emotivno i naučno značajne snimke za cijelo čovječanstvo, i osjećam da smo to danas uspjeli', rekao je Benford.

Prema riječima Dzuli Meneri, u posljednjoj deceniji astrofizičari su počeli sumnjati u nedostatke standardnog modela kosmologije, teorijskog okvira koji opisuje vasionu i njen razvoj. Ona je navela da postoje naznake da raspoređivanje materije u vasioni nije sasvim onakvo kakvo se očekivalo, kao i da takozvana kosmološka konstanta možda ipak nije konstantna, te da bi podaci sa Romana mogli pokazati da je standardni model pogrešan.