Podzemne vode ispod planina Azije nestaju brzinom od 24 milijarde tona godišnje

Rezerve podzemnih voda ispod visokih planinskih masiva centralne i južne Azije, poznatih kao „azijski vodeni toranj“, smanjuju se za oko 24,2 milijarde tona godišnje, pokazuje nova satelitska studija. Region snabdijeva vodom stotine miliona ljudi u više od deset zemalja nizvodno.

Istrazivanje je vodio profesor Sudong Vang sa Instituta za vazduhoplovno-svemirska istraživanja pri Kineskoj akademiji nauka. Tim je razvio model zasnovan na vještačkoj inteligenciji koji kombinuje podatke sa vise satelita, modelovanje zemljinih sistema i objašnjivu vještačku inteligenciju, kako bi prevazišao nedostatak terenskih mjerenja i složenost planinskog terena. Rezultati su objavljeni u časopisu Environmental Research Letters.

Koristeci ovaj pristup, naučnici su rekonstruisali promjene količine podzemnih voda u regionu tokom posljednjih dvadeset godina. Pokazalo se da je oko dvije trećine područja azijskog vodenog tornja bilježilo pad zaliha podzemnih voda između 2003. i 2020. godine. Najveci gubici zabilježeni su u gusto naseljenim nizvodnim slivovima sa velikom potražnjom za navodnjavanjem, uključujući slivove rijeka Gang-Bramaputra, Ind i Amu Darja. U pojedinim visinski udaljenijim područjima, međutim, zabilježen je lokalni rast zaliha podzemnih voda.

Prema nalazima studije, klimatski faktori objašnjavaju gotovo polovinu uočenih promjena, pri čemu su procesi vezani za led i snijeg imali posebno važan uticaj. Istovremeno, ljudsko crpljenje podzemnih voda postalo je sve značajniji uzrok njihovog smanjenja, naročito u poljoprivrednim područjima koja zavise od navodnjavanja - uticaj čovjeka je posebno izražen poslije 2010. godine.

Naucnici procjenjuju da ce se gubici podzemnih voda nastaviti ukoliko se sadašnji obrasci korišćenja vode ne promijene. U pojedinim lokacijama, pojačano topljenje glečera moglo bi privremeno usporiti opadanje zaliha oko 2060-ih godina, ali taj efekat ne može trajati beskonačno i očekuje se da ce ga poslije toga pratiti jos brzi gubici.

Za analizu je korišćen okvir koji uključuje laganu Transformer arhitekturu prilagođenu hidrološkim procesima sa odloženim dejstvom u planinskim slivovima. Tim je rezultate uporedio sa hiljadama mjerenja iz bušotina za podzemne vode i nezavisnim skupovima podataka, sto je dodatno potvrdilo zaključke istraživanja. Rad je finansiran kroz Nacionalni ključni program za istraživanje i razvoj Kine i Nacionalnu prirodno-naučnu fondaciju Kine.