Naučnici pronašli moćan novi protivotrov skriven u krvi čegrtuša

Istraživači Univerziteta Merilend otkrili su da kombinacije proteina koji blokiraju toksine, prirodno prisutnih u krvi zapadnog dijamantskog čegrtuša, mogu snažno neutralisati otrov nekoliko opasnih vrsta zmija. U laboratorijskim testovima ove smjese su bile oko deset puta jače od trenutno dostupnog komercijalnog protivotrova.

Istraživanje je vodio istaknuti univerzitetski profesor biologije Šon B. Karol, a rezultati su objavljeni u časopisu Proceedings of the National Academy of Sciences. Tim je koristio proteine koji blokiraju toksine, a koje su čegrtuše tokom evolucije razvile da bi se zaštitile od sopstvenog otrova.

„Ovo je jedna od onih odličnih priča kada je priroda već riješila problem sa kojim se mi borimo decenijama", izjavio je Karol, koji na univerzitetu drži i posebnu katedru pod nazivom Andrew and Mary Balo and Nicholas and Susan Simon Endowed Chair.

Prema podacima Svjetske zdravstvene organizacije, ujedi otrovnih zmija svake godine usmrte između 80.000 i 140.000 ljudi, dok stotine hiljada preživjelih ostane sa trajnim posljedicama. Najviše su pogođeni stanovnici ruralnih područja, gdje je pristup djelotvornom protivotrovu često otezan.

Postojeći protivotrovi se obično proizvode tako što se velike životinje izlažu otrovu, a zatim se iz njihove krvi izdvajaju antitijela. Takva proizvodnja je skupa, kvalitet i djelotvornost variraju, a lijek ne djeluje podjednako dobro na sve toksine u otrovu različitih vrsta zmija, uz moguće ozbiljne imunološke reakcije kod pacijenata.

Još 2022. godine Karolova laboratorija je otkrila protein nazvan FETUA-3, koji blokira dejstvo brojnih toksina u otrovu zapadnog dijamantskog čegrtuša, a vezuje se i za toksine drugih vrsta čegrtuša. U novom istraživanju, u kojem je učestvovala i Elda Sančez iz Nacionalnog istraživačkog centra za prirodne toksine pri Univerzitetu Teksas A&M u Kingsvilu, tim je ispitivao doprinos svakog pojedinačnog FETUA proteina otpornosti na otrov.

Pojedinačni proteini su mogli da suzbije samo određene efekte otrova - jedan je smanjivao krvarenje, drugi ometao aktivnost enzima - ali nijedan sam po sebi nije potpuno sprječavao smrtni ishod. Kada su istraživači kombinovali više FETUA proteina, smjese su bile mnogo djelotvornije. Optimizovane kombinacije potpuno su neutralisale smrtonosne efekte otrova čegrtuša i pružile širok stepen zaštite od otrova više vrsta zmija otrovnica, uključujući vrste koje je evolucija razdvojila prije miliona godina.

Karol je naglasio da je ostalo neistraženo na koji način zmije uopšte dolaze u kontakt sa sopstvenim otrovom - da li kroz tkivo usta prilikom ujeda, ishranom ujedenim plijenom, kanibalizmom ili kombinacijom svega toga. Istraživači najavljuju da će nastaviti testiranje različitih kombinacija proteina u potrazi za još djelotvornijim smjesama.