Naučnici pronašli DNK virusa boginja ovaca u srednjovjekovnim rukopisima

Naučnici su iz pergamenta srednjovjekovnih rukopisa izdvojili genetski materijal virusa boginja ovaca i tako rekonstruisali kako se ovaj virus mijenjao tokom 3.500 godina. Rezultati istraživanja objavljeni su u časopisu „Science Advances“.

Boginje ovaca su veoma zarazna, često smrtonosna virusna bolest koja je u velikoj mjeri iskorijenjena kod stoke u Evropi tokom 20. vijeka, mada se povremeno javljaju regionalna izbijanja, poput onog koje je prošle godine pogodilo stada u Grčkoj. Kako bi razumjeli istoriju virusa, tim naučnika je analizirao DNK sačuvan u kožama životinja od kojih je napravljen pergament brojnih srednjovjekovnih rukopisa.

Koautor istraživanja Luj Lot, doktorand na Univerzitetskom koledžu u Dablinu, istakao je da je analiza drevnog DNK potpuno promijenila razumijevanje zaraznih bolesti iz prošlosti. „Ovi genomi nam pomažu da razumijemo kako su se ovi patogeni razvijali i kako su uticali na tadašnja društva - poput virusa boginja ovaca, za koji smo pokazali da pogađa evroazijska stada ovaca najmanje tri i po hiljade godina“, naveo je Lot.

Prema autorima studije, najstariji poznati pisani dokaz o zarazi boginjama ovaca potiče iz prvog vijeka, kada su rimski zapisi opisivali izbijanja kožnih lezija kod životinja. Učestalija pominjanja smrtonosnih izbijanja u srednjem vijeku zabilježena su u poljoprivrednim tekstovima i knjigovodstvenim dokumentima iz Francuske, Španije i Engleske. Izbijanja su se prorijedila u Francuskoj u 17. vijeku, ali su se ponovo pojačala u 18. i 19. vijeku, dok se u Velikoj Britaniji nova epidemija javila tek 1847. godine.

Uzorci su prikupljeni iz rukopisa koji se čuvaju na Univerzitetu Jejl, Univerzitetu Kembridž, koledžu Korpus Kristi, Univerzitetskom koledžu u Dablinu, biblioteci Lambet Palas i koledžu Triniti, među ostalim ustanovama. Analizirane su, između ostalog, stranice iz djela „Speculum Historiale“ iz 15. vijeka, rukopisi iz opatije Klervo, fragmenti jevanđelja iz 9. vijeka, Psaltir Ahadeus, Trojička jevanđelja iz 11. vijeka, Lambetska Biblija i Jorkška jevanđelja stara hiljadu godina.

Više stranica, često iz istog rukopisa, sadržalo je DNK patogena boginja ovaca, što znači da su za izradu pergamenta korišćene zaražene životinje i da su srednjovjekovna stada često oboljevala od ove bolesti. Naučnike je iznenadilo što su tragove virusa pronašli i na pergamentu od kože teleta i koze, što ukazuje na moguću zarazu između vrsta ili kontaminaciju tokom izrade pergamenta.

Tim je takođe izdvojio DNK iz zuba ovaca iz bronzanog doba, pronađenih na lokalitetima u Rusiji i centralnom Kazahstanu. Poređenjem tih drevnih sekvenci sa srednjovjekovnim, naučnici su zaključili da se virus boginja ovaca odvojio od virusa boginja koza i kvrgave kože između 11.500 i 3.700 godina unazad, što se otprilike poklapa sa periodom pripitomljavanja životinja u Evropi. Ukupno je tim rekonstruisao 21 drevni genom, od 1700. godine prije nove ere do ranog novog vijeka u Evropi.

Koautor Kevin Dejli, takođe sa Univerzitetskog koledža u Dablinu, naveo je da je izrada pergamenta dugo smatrana zanatom koji izumire, ali da ovaj projekat pokazuje koliko je toga iz prošlosti sačuvano upravo na taj način - ne samo kulturno naslijeđe, već i podaci o bolestima stoke.