Naučnici otkrili zašto se Zemljina kora ispod Italije "otkopčava"

Tim geologa sa Univerziteta u Firenci objasnio je decenijama nerazjašnjenu geološku zagonetku Apenina - planinski lanac se istovremeno rasteže i sabija zbog procesa koji nazivaju delaminacijom kore.

Apenini, okosnica italijanskog poluostrva, nastali su sudaranjem tektonskih ploča koje je milionima godina nabiralo i zadebljavalo Zemljinu koru. Vremenom se tektonski sistem promijenio - ploča koja tone u plašt povlačila se, a iza planinskog lanca kora se razmicala, čime je nastalo Tirensko more. Zbog toga se spoljašnji rub lanca sabijao, dok se kora u pozadini rastezala, a taj paradoks je geolozima decenijama predstavljao neriješen problem.

Tim koji je vodio Stefano Tavani vjeruje da je odgovor u procesu delaminacije - odvajanju gustog donjeg dijela kore i litosfere od gornje kore, nakon čega se odvojeni dio spusta dublje u Zemljin plašt. Prema analizi, taj proces se ne odvija svuda istovremeno, nego duž takozvanog zgloba koji se polako pomjera ispod Italije prema jadranskom predgorju.

Istraživači su objedinili decenije seizmičkih mjerenja, GPS podatke, satelitska radarska posmatranja i karte Mohorovičićevog diskontinuiteta, granice između kore i plašta. Duž više od 500 kilometara planinskog lanca pronašli su zonu u kojoj se ta granica ispod tirenske strane preklapa sa onom ispod jadranske strane, što tumače kao pokretnu tačku odvajanja donje kore.

Oko te tačke grupišu se i potresi - iza fronte uglavnom ukazuju na rastezanje kore, a ispred nje na kompresiju. GPS mjerenja pokazuju da se planinski pojas u unutrašnjosti širi brzinom od oko četiri milimetra godišnje, dok se prema spoljašnjem rubu taj pomak djelimično kompenzuje sabijanjem od oko dva milimetra godišnje - proces koji istraživači opisuju kao deformaciju nalik harmonici.

Naučnici objašnjavaju da, dok je donja kora ispred zgloba još pričvršćena za ploču koja tone, ona se povlači nadole, ali kada zglob prođe i slojevi se odvoje, opterećenje nestaje i preostala kora se ispravlja i odskače naviše, jer gušći materijal ispod nje zamjenjuje lakši plašt.

Rezultati su objavljeni u časopisu „Communications Earth & Environment“. Autori navode da im Apenini pružaju rijetku priliku za dokumentovanje pomjeranja zgloba delaminacije u realnom vremenu, ali dodaju da slika još nije potpuna i da će biti potrebni složeniji modeli da bi se u potpunosti razumjela deformacija kore i plašta kroz vrijeme.