Naučnici otkrili neobičan deseterougao oko južnog pola Saturna

Istraživači su otkrili ogroman deseterougao - geometrijski oblik sa deset stranica - koji se formirao oko južnog pola Saturna. Rezultati su objavljeni u časopisu Science Advances, a naučnici vjeruju da je riječ o velikom atmosferskom talasu unutar jednog od planetarnih mlaznih strujanja.

Otkriće je iznenadilo tim naučnika jer se oblik nije vidio ni na starijim snimcima svemirskog teleskopa Habl, ni na fotografijama koje je sonda Kasini napravila dok je kružila oko Saturna između 2004. i 2017. godine. Glavni autor studije Agustin Sančez-Lavega, planetarni naučnik sa Univerziteta Baskije u Španiji, izjavio je da je otkriće talasa bilo pravo iznenađenje.

Do nalaza se došlo zahvaljujući građanskim naučnicima. Sančez-Lavega i dvojica amaterskih astronoma, Trevor Beri i Žan-Pol Ože, primijetili su 2024. godine jedva uočljivu talasastu traku na snimcima južnog pola planete, sačuvanu u bazi podataka Planetarne virtuelne opservatorijske laboratorije, koja prikuplja fotografije snimljene sa Zemlje iz cijelog svijeta. Dodatni snimci iz naredne godine potvrdili su postojanje strukture sa deset stranica, a konačnu potvrdu su donijela posmatranja Habla.

Prema saopštenju Evropske svemirske agencije, deseterougaoni talas je dovoljno debeo da se proteže kroz više slojeva atmosfere, što ukazuje da nije riječ samo o strukturi na nivou oblaka. Naučnici su naknadno utvrdili da je Habl zabilježio deseterougao još 2023. godine, ali ne mogu tačno da odrede kada se formirao. Pošto Saturn od kraja misije Kasini 2017. godine niko nije posmatrao iz orbite, a njegov južni pol je zbog nagiba ose bio okrenut od Zemlje između 2012. i 2023. godine, astronomi pretpostavljaju da se struktura pojavila negdje između 2017. i 2023. godine.

Saturnov dan traje samo 10,7 sati, dok jedna godina na ovoj planeti odgovara 29,4 godine na Zemlji. Veliki prečnik i brza rotacija planete pogoduju stvaranju mlaznih strujanja, objašnjava Vanjing Kang, planetarna naučnica sa MIT-a koja nije učestvovala u istraživanju. Ono što ovaj oblik čini posebnim jeste njegov uglasti izgled umjesto pravilnog kruga, što bi dodatnim istraživanjima moglo otkriti nešto novo o dubljoj atmosferi Saturna.

Saturn je i ranije bio poznat po neobičnim geometrijskim oblicima - prije više od 40 godina sonde Vojadžer otkrile su šestougaono mlazno strujanje oko sjevernog pola planete, koje postoji i danas. Ejmi Sajmon, viša naučnica NASA-e za istraživanje planetarnih atmosfera i koautorka studije, kaže da je struktura na sjeveru nešto manja, dok formacija na jugu, čini se, dobija na snazi, što naučnicima pruža rijetku priliku da posmatraju razvoj ogromnog atmosferskog obrasca.

Prema riječima Sančez-Lavege, razlika u broju stranica između dva oblika mogla bi biti povezana sa razlikom u geografskoj širini, strukturom pozadinskih vjetrova ili prisustvom vrtloga visokog pritiska u obližnjim širinama koji bi mogao da podstiče formiranje talasa. Istraživački tim namjerava da nastavi posmatranje Saturna kako bi utvrdio da li će se deseterougao dalje mijenjati ili će se, poput svog sjevernog dvojnika, vremenom stabilizovati.