Naučnici istražuju koliko se prirodnog vodonika krije duboko pod zemljom

Geohemičari širom svijeta pokušavaju da procijene koliko se vodonika stvara duboko u Zemljinoj kori i da li se ta takozvana geološka vodonik može iskoristiti kao gorivo bez ugljenika. Novi podaci iz rudnika u Kanadi i Albaniji pokazuju da gas neprekidno izlazi iz stijena, ali stručnjaci upozoravaju da ostaje otvoreno pitanje da li se može vaditi na ekonomski isplativ način.

Istraživanje je zasnovano na višedecenijskim mjerenjima u rudniku Kid Krik u sjevernom Ontariju, gdje je geohemičarka Barbara Šervud Lolar sa Univerziteta u Torontu još devedesetih godina otkrila podzemnu vodu staru više od milijardu godina, naseljenu mikroorganizmima koji se hrane vodonikom nastalim reakcijom vode i stijena.

Ona i njen kolega Oliver Vor analizirali su podatke prikupljene tokom više od deceniju iz 35 bušotina u rudniku i utvrdili da svaka od njih godišnje oslobađa u prosjeku osam kilograma vodonika. Kada se taj rezultat primijeni na svih više od 14.000 bušotina u rudniku Kid Krik, ispada da iz njegovih otvora godišnje nekontrolisano izlazi oko 140 tona ovog gasa. Rezultati su objavljeni ranije ove godine u časopisu PNAS.

Prema riječima Šervud Lolar, riječ nije o količini koja bi mogla promijeniti globalno tržište energije, ali kada bi se sav taj vodonik prikupio, mogao bi da pokrije značajan dio potreba samog rudnika za energijom. „Ako uspijemo da okupimo pametne ljude koji će smisliti kako da se to iskoristi, dobili bismo pobjedu za ovu tek nastajuću granu privrede", rekla je ona.

Slična mjerenja sprovedena su i u rudniku hroma Bulćize u Albaniji, gdje je tim geohemičara sa Univerziteta Grenobl Alp u Francuskoj, koji predvodi Loran Trus, 2024. godine utvrdio da odatle godišnje izlazi najmanje 200 tona vodonika. Prema njegovim riječima, glavni izazov više nije dokazivanje da se prirodni vodonik stvara u prirodi, već pitanje da li se može proizvoditi ekonomično i pouzdano u komercijalnim količinama.

Prema procjenama Geološkog zavoda Sjedinjenih Američkih Država, u Zemljinoj kori nastaju bilioni tona vodonika, a kada bi se izvukao makar mali dio te količine, to bi moglo da zadovolji svjetsku potražnju za ovim gasom vijekovima unaprijed. Ipak, dosad niko nije zvanično prijavio otkriće komercijalno isplativog nalazišta ovog gasa.

Pored traganja za prirodnim nalazištima, istraživači i preduzeća ispituju i mogućnost da se proizvodnja vodonika vještački podstakne ubrizgavanjem vode, toplote ili katalizatora u stijene koje ga prirodno stvaraju. Više od desetak takvih projekata finansira američka agencija ARPA-E, sa ciljem da se hemijska reakcija ubrza deset hiljada puta - stopa za koju procjenjuju da bi učinila proizvodnju komercijalno isplativom.

Ohrabrujući rezultat dobijen je ranije ove godine u planinama Omana, gdje je tim istraživača izbušio bušotinu duboku jedan kilometar i u stijenu ubrizgao 50.000 kubnih metara vode. Kada su bušotinu otvorili nekoliko mjeseci kasnije, iz nje je izbijao gas koji je sadržavao 90 odsto vodonika. Geonaučnica Džo Šenon sa Univerziteta u Sautemptonu opisala je taj nalaz učesnicima konferencije Evropske unije geonauka u maju riječima da bušotina „ključa od gasa".