Na južnom polu Saturna otkriven ogroman deseterokutni obrazac

Naučnici su pomoću Habl svemirskog teleskopa uočili veliki, promjenljivi talasasti obrazac sa deset strana koji kruži oko južnog pola Saturna. Riječ je o prvom zapažanju ovakve pravilne strukture u južnoj hemisferi planete.

Novootkriveni deseterokut ima izvjesnih sličnosti sa poznatim šestostranim oblikom na sjevernom polu Saturna, ali istraživači smatraju da bi moglo biti riječ o posebnoj atmosferskoj pojavi. Rezultati su objavljeni u časopisu Science Advances.

Tim naučnika je uz pomoć snimaka Habla, prikupljenih tokom višeg broja godina od 2023., rekonstruisao razvoj strukture. Na ranijim fotografijama su primijećeni samo slabi nagovještaji obrasca, prije nego sto se razvio u jasniju formu koja se vidi danas. Podaci potiču iz programa OPAL (Outer Planet Atmospheres Legacy), koji već vise od decenije svake godine snima spoljne planete Suncevog sistema.

Ejmi Sajmon, koautorka studije i glavna istraživačica programa OPAL u NASA-inom centru Godard, izjavila je da nikada ranije nisu vidjeli ništa slično u južnoj hemisferi Saturna. „Sjeverni šestougao je tu svaki put kada smo ga posmatrali vise od 40 godina. Ova pojava je drugačija - čini se da jaca, sto nam daje rijetku priliku da posmatramo kako se razvija ogroman atmosferski obrazac", navela je Sajmon.

Do otkrića je došlo zahvaljujući promjeni godišnjih doba na Saturnu, usljed čega je južni pol planete ponovo postao vidljiv sa Zemlje. Prvi su neobičnu strukturu prepoznali astronomi koji su proučavali snimke sa zemaljskih opservatorija - među njima glavni autor studije Agustin Sancez-Lavega sa Univerziteta Baskijske zemlje u Spaniji, te amaterski astronomi Trevor Beri i Zan-Pol Oze. Na snimcima iz 2024. godine primijetili su slabu, talasastu traku blizu južnog pola, dok su posmatranja iz 2025. potvrdila da se obrazac razvio u deseterougaonu formu.

Sancez-Lavega je istakao da su decenijama tražili južnog parnjaka sjevernom šestouglu, jos od 1990. godine, ali da ni snimci NASA-ine sonde Kasini, koja je Saturn orbitirala između 2004. i 2017., nisu pokazivali nagovještaje takve dugotrajne formacije. Habl je, prema njegovim riječima, potvrdio prisustvo strukture jos od 2023. godine.

Novootkriveni talas nalazi se unutar jednog od snažnih mlaznih strujanja Saturna i proteze se kroz vise slojeva atmosfere, sto znaci da nije riječ samo o obrascu vidljivom na vrhovima oblaka. Njegov izgled se blago mijenja u zavisnosti od talasne dužine koju Habl koristi za posmatranje, jer različite talasne dužine otkrivaju različite visine u atmosferi planete.

Naucnici jos ne znaju šta je izazvalo pojavu deseterougla niti da li ce ostati stabilan. Sajmon je navela da je najzanimljivije to sto se čini da se obrazac formirao tek nedavno, te da ostaje pitanje zašto se to desilo bas sada. Dalja posmatranja Habla i svemirskog teleskopa Dzejms Veb, uz kompjutersko modelovanje, trebalo bi da pomognu da se utvrdi kako je struktura nastala, koliko dugo može potrajati i koliko liči na dugovječni sjeverni šestougao Saturna.