Kako je NASA promijenila način na koji se kontroliše bezbjednost hrane

Sistem provjere bezbjednosti hrane koji se danas koristi širom svijeta potiče iz istraživanja NASA-e iz 1960-ih godina, kada je agencija tražila način da spriječi trovanje hranom kod astronauta u svemiru. Metoda poznata kao HACCP promijenila je i način na koji SAD kontrolišu bezbjednost mesa i drugih proizvoda.

Kriza je izbila 1993. godine, kada su hamburgeri iz restorana brze hrane Jack in the Box izazvali oboljenje kod više od 700 ljudi, a četvoro djece je umrlo od infekcije bakterijom E. coli. Taj slučaj je podsjetio na javni bijes koji je početkom 20. vijeka izazvao roman Aptona Sinklera „Džungla“, poslije čega su uvedena stroža pravila za kontrolu hrane.

Do tog trenutka, inspekcija mesa se decenijama zasnivala na vizuelnom pregledu organa - srca, jetre, bubrega, pluća i limfnih čvorova - čime su uklonjene bolesti koje se mogu vidjeti ili namirisati. Problem je bio što se bakterija E. coli ne može otkriti čulima, a broj životinja koje se dnevno kolju u fabrikama je enormno porastao.

Rješenje je, prema tekstu objavljenom u Wired-u, potiče iz mnogo ranijeg perioda - iz 1960-ih, kada je NASA pripremala program Gemini za duže svemirske letove koji su prethodili misijama na Mjesec. Astronauti su tada prvi put morali da jedu u svemiru duže vrijeme, što je otvorilo pitanje trovanja hranom u uslovima u kojima bi ono moglo biti katastrofalno.

Vodeći naučnik za hranu u NASA-i Pol Lašans i njegovi saradnici su zaključili da testiranje svakog zalogaja nije moguće, jer bi uništilo hranu koja bi inače mogla biti pojedena. Umjesto toga, osmislili su sistem nazvan Analiza rizika i kritičnih kontrolnih tačaka (HACCP), koji ne testira gotov proizvod, već identifikuje sve tačke u proizvodnji u kojima može doći do problema i tu usmjerava kontrolu.

„Identifikovali smo kritične korake koji prave razliku između toga da li je nešto bezbjedno ili nije - temperaturu, pritisak, šta god da je taj kriterijum, šta god da je ta kritična kontrolna tačka“, izjavio je Lašans, prema navodima iz teksta. Rizici koji se analiziraju mogu biti fizički, hemijski ili mikrobiološki, a kontrola se sprovodi u više faza proizvodnje - od sirovine do zapakovanog proizvoda.

Poslije incidenta iz 1993. godine, američka Služba za bezbjednost i inspekciju hrane je privremeno angažovala 160 dodatnih inspektora, ali je trajnije rješenje bilo usvajanje pristupa koji je NASA razvila decenijama ranije. Prema podacima iz teksta, do danas nijedan astronaut nije obolio od trovanja hranom tokom boravka u svemiru.