Japan lansira sondu koja će prvi put donijeti uzorke sa marsovskog mjeseca

Japanska svemirska agencija JAXA planira da 20. oktobra 2026. godine lansira sondu MMX ka Marsu, sa ciljem da po prvi put donese uzorke sa jednog od njegovih mjeseci, Fobosa. Riječ je o prvom japanskom lansiranju sonde ka Marsu poslije 28 godina.

Sonda će do Marsa putovati oko godinu dana, potom će naredne tri godine provesti u orbiti prikupljajući podatke i uzorke, a za povratak na Zemlju biće joj potrebna još godinu dana. Ako sve bude teklo po planu, naučnici očekuju da uzorke marsovskog stijenja dobiju 2031. godine.

Jedno od ključnih pitanja na koje bi misija mogla da odgovori jeste kako su nastali Marsovi mjeseci Fobos i Deimos. Prema jednoj teoriji, nastali su od materijala izbačenog prilikom velikog sudara sa Marsom, dok druga pretpostavka govori da su bili asteroidi iz spoljašnjeg dijela Sunčevog sistema koje je zarobila gravitacija Marsa. Poređenje uzoraka sa mjeseca i uzoraka ranije prikupljenih sa površine Marsa moglo bi da razriješi ovu dilemu.

Sonda, teška 4.480 kilograma pri lansiranju, više od polovine mase nosi u gorivu, podijeljenom na rezerve za odlazak, istraživanje i povratak. Sletanje na Fobos, čiji je poluprečnik svega oko 11 kilometara, predstavlja veliki tehnički izazov jer je gravitacija tog mjeseca oko 50 puta jača nego na asteroidu Rjugu, na kome je JAXA ranije sletala. Zbog kašnjenja radio-signala između Zemlje i sonde, koje može trajati i do 20 minuta, MMX će morati samostalno da donosi odluke o spuštanju, sletanju i kasnijem poletanju sa površine.

Neposredno prije sletanja glavne sonde, na površinu Fobosa biće spušten rover IDEFIX, koji su zajednički razvile francuska i njemačka svemirska agencija. On će oko 100 dana samostalno istraživati teren kako bi olakšao bezbjedno sletanje glavne sonde. Za prikupljanje uzoraka koristiće se robotska ruka koja buši cilindrične cijevi u tlo, kao i uređaj razvijen u NASA-i koji mlazom azota skuplja sitne čestice sa površinskog sloja prašine.

Naučnici procjenjuju da će oko 0,1 odsto prikupljenog materijala zapravo biti otpad sa same površine Marsa, izbačen tokom miliona godina udara meteorita koji su prekrili obližnje mjesece. Misija, čija je vrijednost oko 345 miliona dolara, ima za cilj i da testira nove tehnologije koje bi u budućnosti mogle da posluže za slanje i vraćanje sondi sa Marsa.

Lansiranje je predviđeno za 20. oktobar 2026. godine sa svemirskog centra Tanegašima u Japanu.