Četiri upozorenja Stivena Hokinga čovječanstvu - dva se već ostvaruju

Stiven Hoking, jedan od najpoznatijih fizičara i kosmologa modernog doba, godinama je upozoravao na četiri prijetnje koje bi mogle ugroziti opstanak čovječanstva - nuklearni rat, genetski modifikovani patogeni, klimatske promjene i nekontrolisani razvoj vještačke inteligencije. Gotovo deceniju nakon njegove smrti, dio tih upozorenja djeluje aktuelnije nego ikada.

Hoking je rođen 8. januara 1942. godine u Oksfordu, tačno 300 godina nakon smrti Galileja Galileja, a preminuo je 14. marta 2018. godine, na dan rođenja Alberta Ajnstajna, u 76. godini života. Sa samo 21 godinom dijagnosticirana mu je amiotrofična lateralna skleroza, a ljekari su tada procjenjivali da će živjeti još svega nekoliko godina. Ipak, Hoking je sa bolešću živio decenijama i izgradio izuzetnu naučnu karijeru, najpoznatiju po teorijskom otkriću da crne rupe, zbog kvantnih efekata, mogu emitovati zračenje, koje je kasnije nazvano Hokingovo zračenje.

Jedno od njegovih najčešćih upozorenja odnosilo se na globalno zagrijavanje - smatrao je da bi nekontrolisane klimatske promjene mogle imati katastrofalne posljedice za Zemlju, uz mogućnost dostizanja kritičnih tačaka nakon kojih bi te promjene bilo izuzetno teško zaustaviti. Godinama nakon njegove smrti svijet se suočava sa rekordnim temperaturama, toplotnim talasima, požarima i sušama, što ne znači da se ostvario precizan scenario na koji je upozoravao, ali problem je danas stvaran.

Drugo upozorenje koje je posljednjih godina dobilo novu težinu odnosi se na vještačku inteligenciju. Hoking nije tvrdio da je sama tehnologija nužno loša, već je problem vidio u mogućnosti stvaranja sistema koji bi mogli da nadmaše ljudsku inteligenciju i čije ciljeve ljudi više ne bi mogli efikasno da kontrolišu. Vještačka inteligencija danas je dio svakodnevice miliona ljudi, a njen ubrzani razvoj otvorio je rasprave o bezbjednosti, kontroli i tržištu rada, iako se ne može tvrditi da se njegovo najcrnje upozorenje već ostvarilo.

Na spisku potencijalnih katastrofa nalazio se i nuklearni rat - Hoking je smatrao da čovječanstvo raspolaže tehnologijom kojom može nanijeti katastrofalnu štetu samom sebi, upozoravajući da ljudska agresivnost u kombinaciji sa modernim oružjem predstavlja ozbiljan rizik. Govorio je i o opasnosti od bioloških prijetnji, uključujući genetski modifikovane viruse, jer razvoj nauke omogućava intervencije u biologiju koje bi mogle biti zloupotrijebljene.

Uprkos upozorenjima, Hokingov pogled na budućnost nije bio isključivo pesimističan. Vjerovao je u nauku, ljudsku radoznalost i istraživanje svemira, smatrajući da čovječanstvo dugoročno ne bi trebalo da ostane civilizacija vezana isključivo za jednu planetu. Zbog toga je zagovarao istraživanje svemira i eventualno stvaranje ljudskih naselja izvan Zemlje, što je za njega predstavljalo i svojevrsno osiguranje opstanka ljudske vrste.

Hoking nije bio prorok, a njegova upozorenja ne treba shvatiti kao precizna predviđanja budućnosti, već kao procjene rizika naučnika koji je smatrao da tehnološki napredak čovječanstvu istovremeno pruža ogromne mogućnosti, ali i sredstva kojima može ugroziti sopstveni opstanak. Klimatske promjene danas su stvarnost, vještačka inteligencija se razvija brzinom koja je prije samo deceniju djelovala nezamislivo, dok nuklearno oružje i biološki rizici i dalje postoje.