Astronomi konačno uslikali dugo traženog pratioca zvijezde Betelgez

Tim astronoma predvođen francuskim naučnikom Migelom Montarzesom dobio je dosad najjasniju sliku pratioca zvijezde Betelgez, čime je moguće okončana potraga koja je trajala oko sto godina. Riječ je o iznenađujuće masivnoj zvijezdi koja bi mogla objasniti promjenljivi sjaj Betelgeza i uticati na njegovu buduću sudbinu.

Tim je koristio Veoma veliki teleskop (VLT) Evropske južne opservatorije da bi snimio zvijezdu za koju se vjeruje da je Betelgez B - pratioca crvenog super-diva koji je poznat i golim okom vidljiv u sazviježđu Orion. Rad je objavljen u časopisu Astronomy & Astrophysics.

„Ovo je zaključak potrage koja je trajala jedan vijek. Pokazali smo da Betelgez nije usamljen, prati ga slaba pratilja zvijezda“, izjavio je Montarzes, astronom Opservatorije u Parizu. Dodao je da je bio zapanjen kada je vidio obrađene snimke: „Skočio sam sa stolice kada sam ih ugledao.“

Pretpostavka da Betelgez ima pratioca prvi put je iznesena prije oko sto godina, kao moguće objašnjenje promjena u sjaju zvijezde. Uprkos decenijama posmatranja, astronomi ranije nisu uspijevali jasno da ga detektuju. Dvije studije objavljene 2024. godine predviđale su da će Betelgez B biti najudaljeniji od svoje matične zvijezde u decembru te godine, što je istraživačima dalo najbolju priliku za posmatranje.

Montarzes i njegove kolege posmatrali su Betelgez tog decembra, a zatim su mjesecima obrađivali i analizirali podatke. Pokazalo se da je pratilac znatno masivniji nego što se pretpostavljalo - naučnici su prvobitno procjenjivali da ima približno masu Sunca, dok nova mjerenja ukazuju da Betelgez B ima između dvije i tri sunčeve mase.

Za otkriće je korišćen instrument SPHERE na VLT-u u čileanskoj pustinji Atakama, kojim je svjetlost pratioca direktno zabilježena. Koautor studije Entoni Bokaleti, takođe astronom Opservatorije u Parizu, istakao je da tehnike prvobitno razvijene za traženje planeta van Sunčevog sistema odlično funkcionišu i za otkrivanje pratilaca oko masivnih, razvijenih zvijezda poput Betelgeza.

Slučaj još nije potpuno zatvoren - naučnici žele dodatno posmatranje koje bi pokazalo kandidata za pratioca na suprotnoj strani orbite. „Da bismo bili sigurni da pratilac zaista postoji, moramo ga posmatrati za godinu dana na drugoj strani zvijezde, ali prostora za sumnju ostaje vrlo malo“, naveo je Montarzes.

Betelgez je prije nekoliko godina privukao pažnju svijeta kada mu je sjaj naglo opao, što je podstaklo spekulacije da se sprema da eksplodira kao supernova. Kasnija posmatranja pokazala su da je za to bio odgovoran oblak prašine koji je zaklanjao dio svjetlosti zvijezde. Otkriće pratioca sada uvodi novi faktor koji naučnici moraju uzeti u obzir prilikom proučavanja buduće evolucije ove poznate zvijezde, uključujući i njenu očekivanu eksploziju u supernovu.