Analiza premaza na antičkom rimskom brodolomu otkrila tajne drevnog vodootpornog premaza

Naučnici iz Francuske i Hrvatske analizirali su premaz na trupu rimskog broda starog oko 2.200 godina, potonulog kod obale današnje Hrvatske, i utvrdili da je bio zapečaćen borovom smolom, a na jednom dijelu mješavinom smole i pčelinjeg voska.

Istraživanje, objavljeno u časopisu „Frontiers in Materials", bavilo se olupinom broda Ilovik-Paržine 1, koja je otkrivena 2016. godine. Riječ je o brodu iz doba Rimske republike koji je potonuo uz istočnu obalu Jadrana, a i trup i teret broda su od otkrića više puta detaljno proučavani.

Prema riječima glavne autorke studije, arheometričarke Armel Šarije iz Laboratorije za masenu spektrometriju interakcija i sistema u Strazburu, u arheologiji se organskim materijalima za vodootpornost do sada posvećivalo malo pažnje, iako su bili nezaobilazan dio pomorske tehnologije. Istraživači su na deset uzoraka premaza sproveli strukturnu, molekularnu i polensku analizu, koristeći i masenu spektrometriju za identifikaciju organskih jedinjenja.

Analiza je pokazala da je većina uzoraka sadržavala zagrijanu smolu ili katran četinara, dok je jedan uzorak sadržavao mješavinu katrana i pčelinjeg voska - materijal koji su grčki brodograditelji nazivali smjesa, a koji premazu daje veću elastičnost i lakše se nanosi dok je vruć.

Kako je katran ljepljiv, on je tokom vremena zarobio polen iz okolne vegetacije, što je istraživačima poslužilo kao svojevrsni geografski otisak. Pronađeni polen ukazuje na širok raspon predjela - od mediteranskih i jadranskih obalnih i dolinskih pejzaža sa šumama crnike i bora, preko priobalne vegetacije uz rijeke i obale, do manjih tragova jele i bukve, karakterističnih za planinske predjele Istre i Dalmacije.

Prema nalazima, brod je tokom svog vijeka dobio četiri do pet odvojenih serija premaza, pri čemu su na pramcu identifikovane tri različite serije, dok su krma i centralni dio broda bili prekriveni istim materijalom. To ukazuje na to da je brod više puta popravljan, uz korišćenje materijala iz različitih dijelova Mediterana.

Ranija istraživanja balasta broda ukazala su na Brundizijum, današnji Brindizi na jugoistoku Italije, kao mjesto gdje je brod izgrađen, a nova polenska analiza sugeriše da su neki od premaza možda naneseni upravo u tom području.

Istraživanje je sprovedeno u saradnji Odjeljenja za podvodnu arheologiju Hrvatskog restauratorskog zavoda i programa „ADRIBOATS" pri Centru Kamij Žilijen na Univerzitetu Eks-Marsej u Francuskoj.