Otkriven neobičan radio-izvor u Mliječnom putu aktivan više od dvije decenije

Astronomi su identifikovali neobičan radio-izvor u našoj galaksiji, poznat kao VT J1906+0849, koji je aktivan više od dvadeset godina i ne ponaša se kao nijedan do sada poznati tip galaktičkog radio-izvora. Rad o ovom otkriću objavljen je 21. avgusta na serveru arXiv.

Izvor je prvi put zabilježen 27. oktobra 2017. godine tokom pregleda neba Very Large Array Sky Survey (VLASS), gdje se pokazao kao najsjajniji poznati prolazni radio-izvor u tom pregledu. Tim koji je predvodila Jesi M. Miler sa Kalifornijskog tehnološkog instituta sproveo je opsežno istraživanje koje je obuhvatilo posmatranja u radio, infracrvenom, optičkom i rendgenskom dijelu spektra.

Arhivski podaci pokazali su da je izvor zabilježen još 2005. godine tokom pregleda MAGPIS, kada mu je sjaj iznosio oko 35 milijanski na frekvenciji od 4,86 gigaherca. Sjaj je dostigao vrhunac od preko 200 milijanski oko 2014. godine, potom je opadao, da bi krajem 2025. godine ponovo počeo da raste. Prema procjenama, izvor se u posljednjih dvadesetak godina pojačao najmanje šest puta.

Posmatranja obavljena 2010, 2022. i 2025. godine pokazala su da je oblast iz koje dolazi zračenje izuzetno kompaktna. Naučnici procjenjuju da je izvor udaljen između 15.000 i 32.000 parseka, odnosno između 49.000 i 104.000 svjetlosnih godina od Zemlje. Posmatranje rendgenskim teleskopom Svift nije zabilježilo nikakvo rendgensko zračenje sa te lokacije, što dodatno otežava objašnjenje prirode izvora.

Većina prolaznih radio-izvora prati isti obrazac - naglo se pojačaju, a zatim postepeno slabe. Kod VT J1906+0849 to nije slučaj: izvor emituje radio-talase dvije decenije, nije se prostorno proširio uprkos naznakama da se gas kreće brzinom od nekoliko hiljada kilometara u sekundi, a pritom ostaje nevidljiv u rendgenskom spektru.

Naučnici su isključili mogućnost da se radi o zvijezdama-bljeskalicama, magnetno aktivnim dvojnim sistemima, novama ili kataklizmičkim varijablama, jer su te pojave suviše slabe da bi objasnile procijenjeni sjaj izvora. Temperatura zračenja, koja se kreće između 100 miliona i 10 milijardi kelvina, ukazuje da zračenje nije toplotnog porijekla, već da najvjerovatnije nastaje sinhrotronskim zračenjem - kada se čestice velikom brzinom kreću kroz jako magnetno polje.

Istraživači smatraju da bi izvor mogao biti mlada neutronska zvijezda, ali napominju da takvi objekti obično evoluiraju tokom vjekova, dok se VT J1906+0849 značajno mijenja u periodu od svega nekoliko godina. Zbog toga tim daje prednost objašnjenju po kojem materija kontinuirano pada na kompaktan objekat, poput crne rupe ili neutronske zvijezde. „Ove osobine više idu u prilog trajnom prilivu materije na kompaktan objekat, nego naglom eksplozivnom događaju ili pasivno razvijajućoj se maglini“, naveli su autori rada.